Badanie EMG, czyli elektromiografia, jest specjalistycznym badaniem neurofizjologicznym oceniającym pracę mięśni oraz nerwów, które nimi sterują. Pomaga sprawdzić, czy przyczyną dolegliwości jest uszkodzenie nerwu, choroba mięśnia albo zaburzenie przekazywania sygnału między nerwem a mięśniem. W praktyce EMG bardzo często wykonuje się razem z badaniem przewodnictwa nerwowego, określanym również jako ENG lub NCS.
Diagnostyka mięśni i nerwów: „Pozwala ona ocenić działanie mięśni oraz przewodzenie nerwów obwodowych. EMG wykorzystuje się przy chorobach neurologicznych, a także zaburzeniach funkcjonowania układu mięśniowego”.
Na czym polega badanie EMG?
Mięśnie pracują dzięki impulsom elektrycznym przesyłanym przez układ nerwowy. Elektromiografia pozwala zarejestrować tę aktywność i ocenić, czy mięsień reaguje prawidłowo – zarówno w spoczynku, jak i podczas napięcia. W czasie klasycznego EMG lekarz wprowadza cienką elektrodę igłową do wybranych mięśni, a aparat rejestruje ich aktywność elektryczną. Dzięki temu można ocenić, czy problem dotyczy samego mięśnia, nerwu obwodowego, korzenia nerwowego lub połączenia nerwowo-mięśniowego.
Drugą częścią diagnostyki bywa badanie przewodnictwa nerwowego. W tym przypadku na skórze umieszcza się elektrody powierzchniowe, a nerw jest pobudzany krótkim, bezpiecznym impulsem elektrycznym. Aparat mierzy szybkość oraz jakość przewodzenia impulsu w nerwach. To badanie jest szczególnie przydatne przy podejrzeniu ucisku, uszkodzenia lub zapalenia nerwów.
Dla kogo jest badanie EMG?
EMG jest przeznaczone dla osób, u których występują objawy mogące wskazywać na chorobę nerwów, mięśni lub złącza nerwowo-mięśniowego. Lekarz może skierować pacjenta na badanie między innymi w przypadku drętwienia, mrowienia, osłabienia siły mięśniowej, bólu mięśni, skurczów lub bólu kończyn o niejasnej przyczynie.
Badanie może być pomocne w diagnostyce takich schorzeń jak zespół cieśni nadgarstka, neuropatie obwodowe, uszkodzenia nerwów po urazach, rwa kulszowa, radikulopatie szyjne i lędźwiowe, choroby mięśni, a także niektóre choroby połączenia nerwu z mięśniem, w tym miastenia. EMG nie jest jednak badaniem „na wszystko” – jego zakres powinien być dobrany do objawów pacjenta oraz pytania diagnostycznego postawionego przez lekarza.
W jakich przypadkach wykonuje się EMG?
Badanie EMG najczęściej wykonuje się wtedy, gdy trzeba dokładniej ustalić źródło objawów neurologicznych. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których pacjent odczuwa drętwienie dłoni lub stóp, mrowienie palców, osłabienie chwytu, opadanie stopy, bóle promieniujące od kręgosłupa do kończyny, przewlekłe skurcze mięśni albo pogorszenie sprawności ruchowej. EMG pomaga także ocenić stopień uszkodzenia nerwu i określić, czy zmiany mają charakter świeży, przewlekły, miejscowy czy bardziej uogólniony.
W przypadku podejrzenia miastenii wykorzystuje się specjalne techniki elektrofizjologiczne, na przykład próbę męczliwości lub elektromiografię pojedynczego włókna mięśniowego. Takie badania pomagają ocenić, czy dochodzi do zaburzenia przekazywania impulsu pomiędzy nerwem a mięśniem. Przyjmowane leki, zwłaszcza pirydostygmina, mogą mieć znaczenie dla interpretacji niektórych testów, dlatego decyzję o ewentualnym czasowym odstawieniu leku zawsze powinien podjąć lekarz.
Jak wygląda badanie?
Badanie rozpoczyna się zwykle od krótkiego wywiadu. Specjalista pyta o objawy, ich lokalizację, czas trwania, choroby współistniejące, przyjmowane leki oraz wcześniejsze wyniki badań. Następnie dobiera nerwy i mięśnie, które należy ocenić.
Jeżeli wykonywane jest badanie przewodnictwa nerwowego, na skórę nakleja się elektrody, a następnie pobudza wybrane nerwy krótkimi impulsami. Pacjent może odczuwać lekkie mrowienie, chwilowy dyskomfort lub skurcz mięśnia. W części igłowej EMG cienka elektroda jest wprowadzana do badanego mięśnia. Lekarz może poprosić pacjenta o rozluźnienie mięśnia, a następnie o jego delikatne lub mocniejsze napięcie. Dzięki temu ocenia aktywność mięśnia w różnych warunkach.
Czas trwania badania zależy od zakresu diagnostyki. Najczęściej trwa od kilkudziesięciu minut do około godziny, ale w bardziej złożonych przypadkach może potrwać dłużej. Po zakończeniu badania wynik jest analizowany i opisywany przez specjalistę.
Czy badanie EMG boli?
Odczucia podczas EMG są indywidualne. Badanie przewodnictwa nerwowego może powodować krótkie, nieprzyjemne impulsy elektryczne i drganie mięśni. Część igłowa może wiązać się z ukłuciem oraz chwilowym dyskomfortem podczas napinania mięśnia. U większości pacjentów dolegliwości są przejściowe i dobrze tolerowane. Po badaniu może pojawić się niewielka bolesność, obrzęk lub siniak w miejscu wkłucia.
EMG jest uznawane za badanie o niskim ryzyku. Rzadko mogą wystąpić powikłania, takie jak krwawienie, infekcja lub podrażnienie nerwu w miejscu wkłucia, dlatego przed badaniem należy poinformować personel o przyjmowaniu leków przeciwkrzepliwych, zaburzeniach krzepnięcia oraz wszczepionych urządzeniach elektrycznych, takich jak rozrusznik serca.
Jak przygotować się do badania EMG?
Do badania EMG nie trzeba być na czczo. Zwykle można jeść i pić normalnie oraz przyjmować stałe leki, chyba że lekarz zaleci inaczej. Nie należy samodzielnie odstawiać żadnych leków przed badaniem. Szczególnie ważne jest wcześniejsze poinformowanie placówki o lekach przeciwkrzepliwych, zaburzeniach krzepnięcia, rozruszniku serca, innych wszczepionych urządzeniach elektrycznych oraz aktywnej infekcji.
W dniu badania warto założyć luźne, wygodne ubranie, które umożliwia łatwy dostęp do badanej okolicy, na przykład rąk, nóg, barków lub pleców. Skóra powinna być czysta i sucha. Nie należy stosować balsamów, kremów, oliwek ani maści na kończyny, ponieważ mogą utrudniać prawidłowe przyklejenie elektrod i rejestrację sygnału.
Na wizytę dobrze zabrać skierowanie, dokumentację medyczną, wyniki wcześniejszych badań obrazowych i laboratoryjnych oraz listę aktualnie przyjmowanych leków. Ułatwia to właściwe zaplanowanie badania i interpretację wyniku w kontekście objawów pacjenta.
Co po badaniu?
Po EMG pacjent zwykle może wrócić do codziennych aktywności. Przez kilka godzin może utrzymywać się miejscowa tkliwość mięśnia lub niewielki siniak. Jeżeli po badaniu pojawi się narastający ból, zaczerwienienie, obrzęk, ocieplenie skóry albo wydzielina w miejscu wkłucia, należy skontaktować się z lekarzem.
Wynik EMG powinien być omówiony z lekarzem kierującym lub neurologiem. Sam opis badania jest bardzo ważny, ale najpełniejszą wartość diagnostyczną ma dopiero w połączeniu z badaniem neurologicznym, objawami pacjenta oraz innymi wynikami, na przykład rezonansem magnetycznym, USG nerwów, badaniami krwi lub konsultacją specjalistyczną.
Podsumowanie
Badanie EMG jest ważnym elementem diagnostyki chorób nerwów i mięśni. Pozwala ocenić, czy objawy takie jak drętwienie, mrowienie, osłabienie mięśni, ból kończyn lub skurcze wynikają z zaburzeń przewodzenia nerwowego, uszkodzenia mięśni albo problemów w połączeniu nerwu z mięśniem. Badanie jest wykonywane ambulatoryjnie, nie wymaga skomplikowanego przygotowania, a jego wynik może znacząco ułatwić postawienie rozpoznania i dobór dalszego leczenia.